Overslaan en naar de inhoud gaan

U bent hier

Archiefdoop in het Rijksarchief van Hasselt

donderdag 04 oktober
Rijksarchief

Op dinsdag 2 oktober trokken de eerstejaarsstudenten geschiedenis naar de Hasseltse Bampslaan waar het Rijksarchief gevestigd is. In het kader van hun opleidingsonderdeel ‘referentiekader en bronnen’ was er een confrontatie georganiseerd met echt archiefmateriaal èn een oefening om een indruk te krijgen van het meest elementaire deel van de historische bedrijvigheid.

Archiveren in organisaties

Archivaris Rombout Nijssen stelde zijn instelling voor als een bewaarplaats van documenten van personen en vooral instellingen. Hij benadrukte het feit dat instellingen een eigen archief bijhouden om de goede werking van de organisatie te waarborgen, niet om geschiedenis te schrijven! Het vergt dus wroeten en vorsen om uit soms steriel-aandoende gegevens een historisch verhaal te creëren!

ZELF Aan de slag

Deze stelling werd het uitgangspunt van de oefening: de studenten kregen elk een flink boekdeel overhandigd met daarin de vonnissen van het vredegerecht van een bepaald kanton uit de jaren net voor en na Wereldoorlog I. Voorts ontvingen zij een blaadje met de onderdelen van hun opdracht: voor elk proces moesten de volgende gegevens worden opgezocht en genoteerd: de zittingen (datum, rechter, verstek?), de betichte(n) (naam, geboortedatum, woonplaats en beroep?), de overtreding (plaats, datum, feiten, bewezen of niet, schuldig of niet?) en de straf (uitstel, gerechtskosten, deurwaarderskosten?).

Elke student moest de eerste tien vonnissen van het boekdeel op de bovenstaande vragen onderzoeken. Slechts tien? Wel, de vonnissen zijn amper een eeuw oud, maar de handgeschreven bemerkingen lieten zich niet echt vlot lezen: de letters werden toen toch wel vaak op een andere manier neergepend, overal tref je dubbele medeklinkers aan, vrijwel elke ‘k’ wordt voorafgegaan door een ‘c’… enz. Nu, na een half uurtje begon je dat gewoon te worden!

Geschiedenis schrijven

Na een tijdje begonnen onze studenten te beseffen dat ze geschiedenis aan het maken waren. Maar… Is enkel nota nemen van namen, data, bedragen eigenlijk niet saai? Wel, toen kwam het tweede deel van de opdracht: aan de hand van de samenvatting van een tiental vonnissen kon een synthese worden geschreven met aandachtspunten als:

  • Zelf opzoeken wat eigenlijk de taak van de toenmalige vrederechter (die ook politierechter was) eigenlijk was. Welke zaken belandden voor deze lage rechtbank?
  • Wat kon er over de beschuldigden worden verteld? Hoe oud waren ze? Waren ze afkomstig van het kanton of kwamen zij van elders? Welke beroepen werden vermeld? Indien je over alle gegevens zou beschikken (meer dan tien vonnissen dus), dan zou je wel eens tot de conclusie kunnen komen dat het vooral jongeren of ouderen waren die bestraft werden, dat de lokale inwoners een streepje voor hadden bij de vrederechter, dat leden van sommige beroepsgroepen er vaak een minder gezagsgetrouwe levensstijl op na hielden…
  • Welke feiten werden vervolgd? Het waren andere tijden; er werd bijvoorbeeld een zeer streng vonnis (en straf) aangetroffen voor het stelen van gras! In de hoofdzakelijk agrarische samenleving van toen was dit een ernstig misdrijf!
  • Was het vonnis (en de straf) wanneer een beschuldigde verstek liet gaan, strenger dan wanneer hij of zij voor de rechter verscheen?
  • … 

Gekruid met enkele sprekende voorbeelden kom je zo tot een boeiend èn gefundeerd verhaal!

We beleefden een welgevulde en boeiende namiddag die naadloos aansloot bij de opleiding en vrijdag eerstkomend mag de tweede studentengroep zijn ‘archiefdoop’ beleven. Daarom willen we Rombout Nijssen en het Rijksarchief hartelijk danken voor de ontvangst en organisatie. Volgende week zullen de resultaten binnenkomen… We zijn zeer benieuwd naar het resultaat!

Dirk Bertrands