Overslaan en naar de inhoud gaan

U bent hier

Vrijheidsberovende maatregelen in het basisonderwijs

woensdag 23 oktober

In reactie op het opiniestuk op de VRT-website over het gebruik van afzonderingsmaatregelen in de kinder- en jeugdpsychiatrie, in voorzieningen van de integrale jeugdhulp en in het onderwijs, scherpen we het standpunt van het kinderrechtencommissariaat graag verder aan, specifiek voor het luik onderwijs.

Afzondering wordt vandaag als strafmaatregel toegepast in het onderwijs, dit horen we van enkele studenten binnen de lerarenopleiding die stage lopen in het basisonderwijs. Eerder onderzoek bij scholen van het buitengewoon onderwijs, toonde aan dat 1 op 2 van de onderzochte scholen, een time-out ruimte heeft waarvan de deur op slot kan.

Kinderen worden opgesloten, dat weten we zeker. Maar er heerst een grote taboe. We moeten dus meer zicht krijgen op de praktijken.

DOELSTELLINGEN VAN het onderzoek

Of de sleutel dan ook daadwerkelijk wordt omgedraaid, is moeilijker vast te stellen. Het geheel speelt zich voornamelijk af in een taboesfeer. Cijfers over het gebruik van vrijheidsberovende maatregelen uit de schaduw halen, is dan ook één van de doelstellingen van een onderzoek dat momenteel loopt in UC Leuven-Limburg. Naast zicht krijgen op de frequentie van vrijheidsberoving in basisscholen, willen we het fenomeen ook begrijpen door inzicht te krijgen in de motieven van leerkrachten die hun toevlucht nemen tot een dergelijke ingrijpende maatregel. Beluister hieronder het interview met Ine Thys op Radio 2.

 

Welke omstandigheden leiden ertoe dat leerlingen van hun vrijheid worden beroofd? Zicht krijgen op omgevings-, persoons- en organisatiegebonden factoren die bijdragen aan het gebruik van deze curatieve maatregel, laat toe om meer werk te maken van veerkracht van leraren: welke handelingsalternatieven kunnen een beter antwoord bieden op de noden die zij ervaren als het spannend wordt in de klas?

nood aan een duidelijke regelgeving

We zijn van mening dat (gedwongen) isolatie en afzondering in geen geval thuishoort in een schoolse context. Het heeft geen enkele pedagogische meerwaarde noch draagt het bij aan de relatie leraar-leerling. We zijn dan ook vragende partij voor een duidelijke regelgeving met betrekking tot vrijheidsberovende maatregelen in het onderwijs. De mogelijkheid open laten om in uitzonderlijke gevallen - ja, zelfs in een écht uitzonderingsbeleid - gedwongen afzondering toe te laten, creëert immers zonder duidelijke richtlijnen een grijze zone waarvan we niet kunnen overzien wat er precies in die zone gebeurt. Net omdat leerlingen afzonderen niet wettelijk geregeld is komen we kleine kamertjes, zonder daglicht, koude muren, witte vloeren en een tapijtje op de grond tegen.

Welke alternatieven zijn haalbaar? Vanuit de Bachelor-na-bachelors Buitengewoon onderwijs en Zorg- en Remediërend leren van de lerarenopleiding UCLL in het expertisecentrum inclusive society, pleiten we al langer voor een verschuiving van de focus van probleemgedrag van leerlingen naar veerkracht van leraren.

Kiezen voor nabijheid in plaats van afstand, voor relatie in plaats van isolatie.

nood aan een duidelijke regelgeving

Nieuwe autoriteit is hierin richtinggevend en vormt mee een ‘bril’ van waaruit we dit onderzoek benaderen. Het verlaten van de idee om te controleren en strijd te veranderen in geweldloos (fysiek of verbaal) verzet. Hierbij leerkrachten te ondersteunen om het gevoel van machteloosheid om te zetten in gevoel van kracht en de touwtjes terug in handen te nemen.

We kiezen er dan ook om te focussen op de klascontext om factoren in kaart te brengen en niet op de individuele leerling. Samenstellen van een steunend netwerk in scholen en leraren de tools aanleren om er te blijven staan, nét als het spannend wordt, vormen het uitgangspunt. Tijdens trajecten die we reeds doorlopen hebben in scholen buitengewoon onderwijs, resulteerde deze focusverschuiving vaak in sterke resultaten waarbij in bepaalde scholen het aantal gedwongen time-outs halveerde op enkele maanden tijd en isolatiekamers definitief gesloten werden.

Ine Thys, Nore Hamers, Jessica Schoffelen en Kirsten Vounckx doen een onderzoek naar deze praktijken binnen het expertisecentrum inclusive society van UC Leuven Limburg. Voor meer informatie kan je terecht bij elke.emmers@ucll.be.