Overslaan en naar de inhoud gaan

U bent hier

Voor elk kind een Sint

donderdag 26 november

De traditie van Sinterklaas kent de laatste jaren een bewogen debat. Maken we kinderen iets wijs als we vertellen over Sinterklaas? Zijn we racisten als we blijven inzetten op Zwarte Piet? Mogen we weigeren om Zwarte Piet te spelen op de stageschool? Hoe kijken we naar nieuwe educatieve materialen zoals ‘Spiekpieten’? Dat zijn vragen waar we het met studenten in de Bachelor Lager Onderwijs (Diepenbeek) van hogeschool UCLL over hebben.

Het kader dat we gebruiken is de postkritische geloofsschaal, ontworpen door godsdienstpsycholoog Dirk Hutsebaut (KU Leuven). We proberen met studenten te zoeken naar wat een letterlijke geloofsbenadering is van de sinterklaastraditie, alsook aandacht te hebben voor de externe kritiek die klinkt bij zij die deze traditie in vraag stellen.

We reiken het onderwijs een visie aan waarbij we zoeken naar een postkritische lezing van de traditie van Sinterklaas zonder te vervallen in een enge moraliserende houding.

nieuwe blik Video: sinterklaaswensen

 

De geschiedenis van 6 december, naamdag van de heilige Sint-Nikolaas

Op 6 december vieren Christenen de heilige Sint-Nikolaas, bisschop van Myra in de 4de eeuw. Myra, gelegen in Turkije, toen nog Constantinopel waar het christendom staatsgodsdienst werd.

Deze bisschop dankt zijn heiligheid aan menig verhalen waarbij hij kinderen redde van de dood.

Een volwassene die het expliciet opneemt voor kinderen was erg vooruitstrevend voor de 4de eeuw. Wetende dat de publicatie van Ellen Key ‘De eeuw van het kind’ in 1900 de aanleiding gaf tot tal van pedagogische bewegingen, en de kindertijd dan pas werd ingehuldigd.

Het verhaal van Sinterklaas is uitgegroeid tot een heuse traditie. Sint-Nikolaas wordt Sinterklaas. Hij wordt afgebeeld als bisschop. Al verraadt zijn blanke tint en witte baard nog weinig van zijn Turkse afkomst. Zijn staf verwijst naar het herderschap. Herders zijn waakzaam, ze hebben aandacht voor de kudde en voor elk schaap in het bijzonder. De krul in de staf is zo gemaakt om elk verloren schaap terug bij de kudde te brengen.

Het verhaal van Sint en Zwarte Piet wordt in de 19de eeuw opgetekend binnen de eerste kinderliteratuur, samen met tal van kinderliedjes waarin gezongen wordt ‘Zie ginds komt de stoomboot uit Spanje weer aan’. Eerst ging het verhaal dat hij in Spanje al het lekkers ging halen, om er later ook te wonen.    

 

Zwarte Piet: de toegevoegde kleur uit een koloniale periode

In de 19de eeuw wordt de figuur van Zwarte Piet toegevoegd aan de traditie. Ten tijde van de kolonisatie zien we hem zowel in België als in Nederland opduiken als de knecht van Sinterklaas. De gelijkenis tussen ‘Zwarte Piet’ en de ‘gekoloniseerde neger’ is wel erg treffend. Met zijn rode lippen, gouden oorringen en zwarte krullen verwijst hij naar de slavernij van de ‘negers’, opgezet door de blanken in diverse kolonies zoals voormalig Kongo en Suriname. Om die reden stelt men de figuur van Zwarte Piet vandaag in vraag en klaagt men hem aan als racistisch.

 

De Sint: een pedagogisch en economisch middel  

Ook de Sint zelf ontsnapt niet aan kritiek. Zo lijkt het sinterklaasgebeuren wel ontspoord tot een commercieel hoogtepunt waarbij speelgoedwinkels baat hebben. Alle aandacht lijkt te gaan naar de vele kinderbrieven met verlanglijstjes vol speelgoed. Verlanglijstjes bij een bord of een schoen die ze vaak op meer dan een plek mogen leggen. Ouders gaan vele weken op voorhand aan de slag om alles in te slaan. Sommigen met een bang hartje dat de Sint iets niet kan (financiële budget) of vergeet te brengen van wat op het verlanglijstje staat. Het siert ouders ergens wel dat voor hun kinderen geen euro te veel is, en daar zelfs voor in het rood willen gaan.

Ook stellen we vast dat die zak van Sinterklaas veel aandacht heeft gekregen. ‘Wie goed doet, krijgt lekkers. Wie stout is, de roe’, zingen we. Het educatieve pakket van de ‘Spiekpieten’ getuigt van deze moraliserende aanpak: het sinterklaasgebeuren wordt ingezet als een pedagogisch middel om kinderen op te voeden. Zo verstopt men de Spiekpieten in de klas opdat ze kunnen waken over het goed gedrag van kinderen. Sommige leraren hanteren ze in hun beloningssysteem. Of men verstopt ze in de klas om te kijken wat de leerlingen nodig hebben zodat ze de Sint daarover kunnen informeren.

Dat de sinterklaastraditie verengd wordt tot een pedagogisch middel voor de opvoeding van kinderen én voor de stijgende verkoop van de speelgoedindustrie trekt de ziel uit de legende van Sint-Nikolaas van Myra.

Omdat de ziel weg is, klinken er stemmen om het hele gebeuren af te schaffen.

Auteurs:

  • Lieven Faes, opleidingsverantwoordelijke Bachelor Lager Onderwijs - Campus Diepenbeek
  • Ilse Geerinck en Bruno Gevaert, docenten Religie, Zingeving en Levensbeschouwing en r.-k. godsdienst
  • Sarah Jácome-Alvarez, praktijklector en beleidsmedewerker Vrije Basisschool Picpussen Tongeren
  • Werner Leunen, docent wereldoriëntatie (geschiedenis)
  • Ben Nowé, docent pedagogische wetenschappen

Heb je vragen over deze visie of wil je erover in gesprek gaan? Neem contact op met ilse.geerinck [at] ucll.be.

 

 

De leerlingen van basisschool De Moppies hebben samen met derdejaarsstudenten van de Bachelor Lager Onderwijs (Diepenbeek) hun wensen gedeeld. Een initiatief om kinderen meer te laten praten over hun zorgen en ze een luisterend oor te bieden. 

“Elke zorg groot of klein, ik wil graag weten wie of wat ze zijn! Wat willen leerlingen nu echt voor Sinterklaas?"

Femke Smets - student